Bij chronische pijn en langdurige lichamelijke klachten zeggen veel mensen tegen zichzelf: “het hoort erbij”. Misschien zeg jij dat ook regelmatig tegen jezelf? Die overtuiging helpt om door te gaan, maar kan juist ook een valkuil worden. Want wat als juist deze gedachte het herstel bij chronische klachten ongemerkt in de weg zit?
In deze blog neem ik je mee in hoe overtuigingen, het zenuwstelsel en lichaamsbewustzijn met elkaar samenhangen. En waarom erkennen wat er is soms meer ruimte geeft dan blijven volhouden.
Overtuigingen als beschermingsmechanisme van het lichaam
“Het hoort erbij.” Ik zei het vaak tegen mezelf en hoor het mezelf nog regelmatig zeggen. Ik geloofde het ook of wilde het in ieder geval graag geloven. Het gaf houvast. Het hielp me om door te gaan op momenten dat mijn lichaam iets anders liet voelen.
Tot ik zag dat het ook anders kon.
Toen Maurits een vergelijkbare manueel therapeutische behandeling kreeg als die ik de laatste jaren regelmatig krijg. De dag erna vraag ik aan hem: “Hoe gaat het met je?” Hij keek me fronsend aan: “Hoezo?” “Na je behandeling van gisteren, hoe voelt je rug, je lichaam?” “O dat!” zegt hij. “Nou, prima eigenlijk. Ja, ik voel het wel iets geloof ik, maar niet noemenswaardig.”
Ik was dankbaar voor mijn man. En tegelijk stomverbaasd. Kan dit ook?
Het is waar ik aan moet denken bij mijn eerstvolgende behandeling bij de manueel therapeut. Mijn lichaam voelde namelijk allesbehalve ‘prima’: hoofdpijn, misselijkheid, mijn darmen zijn van slag en ik heb veel pijn, voel me echt ziek. “Het hoort erbij,” wil ik opnieuw automatisch mezelf voorhouden. Maar deze woorden hadden hun kracht verloren. Ze waren lang mijn houvast geweest in dagen als dit, maar nu boden ze geen bedding meer.
Misschien herken je dit: dat overtuigingen die je jarenlang hebben geholpen, op een gegeven moment niet meer kloppen met wat je lichaam nodig heeft.
Wanneer bagatelliseren herstel in de weg gaat
Het is zo helpend om te bagatelliseren en te ontkennen hoeveel pijn we daadwerkelijk hebben. Die overtuiging “het hoort erbij” functioneert als een buffer – een manier om door de dag te komen, om niet overweldigd te raken door wat er werkelijk gaande is. Van jongs af aan leren we vaak om pijn te bagatelliseren. Het is dan ook logisch dat veel mensen bij langdurige pijn en chronische klachten denken dat het helpend is om te ontkennen hoeveel pijn ze daadwerkelijk hebben. Niet omdat die pijn er niet is, maar omdat het anders te overweldigend zou worden. De overtuiging “het hoort erbij” functioneert dan als een soort buffer – als een manier om de dag door te komen, om niet overweldigd te raken door wat er werkelijke gaande is.
Maar de vraag is: is het ook beter voor ons? Helpt dit ook bij herstel?
Deze vraag heeft me lang beziggehouden, en mijn antwoord daarop is inmiddels heel duidelijk: nee. Het is niet beter voor je om te ontkennen of te bagatelliseren wat er pijn doet. Pijn die wordt genegeerd of genormaliseerd verdwijnt namelijk niet. Of het nu diepe emotionele of fysieke pijn is – pijn die we wegstoppen blijft schuren, schaven en verwonden. Wat geen erkenning krijgt, blijft onder de oppervlakte doorwerken. En dan op lagen die we niet doorhebben.
Bij chronische pijn en langdurige lichamelijke klachten raakt ons zenuwstelsel overbelast. Het systeem leert om aldoor alert te blijven. Spanning wordt normaal. Signalen worden hierdoor afgezwakt of genegeerd. En juist daardoor ontstaat er steeds meer verwijdering van wat het lichaam probeert duidelijk te maken.
Wat langdurige pijn doet met je zenuwstelsel
Langdurige pijn laat sporen na in het zenuwstelsel. Ons lichaam raakt overbelast. De inwendige systemen raken diep uitgesleten via wegen die ons uiteindelijk gaan hinderen. Wat ooit nodig was om te overleven, wordt een vast patroon dat ons in de weg gaat zitten.
Misschien voel je ergens diep van binnen dat het niet klopt. Er is een zeurende onrust, een vaag gevoel, maar je begrijpt maar niet waar het over gaat. Je kunt er geen woorden aan geven. Het zijn die lagen in je die ondergesneeuwd zijn, die er niet konden zijn door omstandigheden. Het kon niet anders. Toen niet. En het is gewenning. Het is inmiddels jouw normaal geworden.
Maar weet je, je lichaam weet beter. Je lichaam weet namelijk meer dan je denkt.
Om deze innerlijke processen zichtbaar te maken, werk ik met de DANS-cirkel. Dit is een metafoor die helpt om je binnenwereld in kaart te brengen: waar ben je verdwaald geraakt, waar stagneert je beweging en wat is er nog onzichtbaar?.
Wanneer je jarenlang “het hoort erbij” tegen jezelf zegt, tekent dat sporen op die kaart. Er ontstaan vast paden die diep zijn uitgesleten. Gebieden die je bent gaan vermijden, omdat ze te pijnlijk zijn – letterlijk én figuurlijk.
“Het hoort erbij.” “Anderen hebben het zwaarder.” “Ik moet niet zo zeuren.”
Het zijn de overtuigingen die houvast gaven, maar die nu als obstakels op jouw weg van herstel kunnen liggen. Ze stagneren jouw verlangen naar beweging, naar vrijheid, naar minder klachten.
Overtuigingen zoals:
“Anderen hebben het zwaarder.”
“Ik moet niet zo zeuren.”
“Ik stel me aan.”
Ze boden houvast. Maar op de weg van herstel bij chronische klachten kunnen ze veranderen in obstakels. Ze stagneren jouw verlangen naar beweging, naar vrijheid, naar minder klachten.
En toen ik dat verschil - tussen iets normaliseren en iets erkennen - begon te voelen ging er iets bewegen. Wat gestagneerd was en vastzat in mijn binnenste mocht gevoeld worden. Wat onderdrukt was, mocht uitgesproken worden. Het kon gaan stromen.
Van ontkennen naar erkennen: ruimte maken voor herstel
Toen ik niet langer kon vasthouden aan het idee dat het er ‘nu eenmaal bij hoorde’, werd ik geconfronteerd met hoe diep langdurige pijn zijn sporen had nagelaten in mijn lichaam. Ik kon de gevolgschade van de langdurige pijn voor mijn lichaam voelen. Kon het dragen en ervoor zorgen. In plaats van er langer voor weg te lopen kon ik het gaan doorvoelen.
Die dag, na de behandeling, met de misselijkheid en de pijn, begon er iets te verschuiven. Niet omdat de klachten verdwenen en ik ineens geen pijn meer had. Maar omdat ik stopte met mezelf te vertellen dat dit normaal was.
Het hoorde niet erbij. Het was er.
En toen ik dat verschil – tussen iets normaliseren en iets erkennen – begon te voelen ging er iets bewegen. Wat gestagneerd was en vastzat in mijn binnenste mocht gevoeld worden. Wat onderdrukt was, mocht uitgesproken worden. Het kon gaan stromen.
Dat verzachtte én was een stap naar meer ruimte om te zijn, om te leven.
De DANS-cirkel als kompas voor lichaamsbewustzijn
De DANS-cirkel laat je zien dat er meer wegen zijn dan je denkt. Dat herstel bij chronische pijn niet gaat over harder je best doen, maar over het vergroten van veiligheid, lichaamsbewustzijn en beweegruimte.
Er is ruimte om opnieuw te bewegen. Om de obstakels die je vasthouden te herkennen en om stap voor stap je beweegruimte te vergroten.
Misschien hoef je vandaag niets te veranderen. Misschien is het al genoeg om op te merken waar jij jezelf vertelt: “het hoort erbij”.
De DANS-cirkel als kompas voor lichaamsbewustzijn
In mijn werk en online trainingen met Morgen Dans je Weer ga ik hier dieper op in: niet om klachten op te lossen, maar om ruimte te maken voor wat je lichaam al die tijd probeert te vertellen.
