Ga naar de inhoud
Rouw bij Long Covid: omgaan met levend verlies en trauma
Chronische pijn en langdurige ziekte brengen niet alleen lichamelijke en emotionele klachten met zich mee. Het gaat ook gepaard met verlies. Rouw, bij Long Covid bijvoorbeeld, is rouw om wat niet meer vanzelfsprekend is, om wat je bent kwijtgeraakt en om een toekomst die anders is geworden. Maar wat als er tegelijkertijd een kritische stem in je binnenste zegt dat je dankbaar moet zijn, dat het toch beter gaat en dat je je niet moet aanstellen? In dit praktijkverhaal over Long Covid en psychodrama krijgt het levende verlies ruimte om gehoord en gevoeld te worden.
Omgaan met Long Covid en trauma is ook rouwen. Long Covid én trauma gaat gepaard met verlies. Verlies dat nog geen einde kent, waardoor er soms zomaar een golf van emoties voorbijtrekt. Hoe ga jij daarmee om?
“Ik voel me niet fijn de afgelopen week. Onrustig, en ik begrijp het niet. Ik dacht dat ik best om kon gaan met mijn Long Covid-klachten,” zegt Mirjam. “Ik weet dat het goed voor me is om niet te veel in mijn hoofd te gaan, want dat werkt averechts. Ik ben echt wel veerkrachtig en ben van mezelf een doorzetter. Waarom voel ik toch weer zoveel strijd over wat er niet gaat? Ik ben echt wel dankbaar voor waar ik nu sta. Het is zoveel slechter geweest!”
Twee innerlijke overtuigingen strijden om voorrang. Enerzijds is er dankbaarheid, anderzijds is rouw voelbaar. Verdriet dat zo ineens weer om de hoek komt kijken, een gevoel waar ze het liefst bij weggaat.
Zowel dankbaarheid als verdriet krijgt een stoel in de ruimte waar we zitten.
Op welke stoel is er voor jou rouw en waar is de dankbaarheid? Mag ik je vragen om op een van beide plaats te nemen?
‘Ja,’ zegt ze. Ietwat frustratie en weerstand klinkt in de ondertoon. ‘Maar er is echt wel ruimte geweest voor rouw. Daar heb ik aandacht aan gegeven. (…)’
Ik zet een derde stoel neer. Als ze op die derde stoel plaatsneemt, zeg ik: ‘Vertel eens. Wat denk jij over wat Mirjam zojuist vertelde?’ Ik herhaal haar woorden.
Ik weet niet wíe er zit, al vermoed ik het wel.
Ik ben nog nauwelijks uitgesproken of het deel op deze positie brandt los:
‘Ze moet zich niet aanstellen! Ze had al lang beter kunnen zijn als (…)’
Hij neemt geen blad voor de mond. Deze kritische bezetter in Mirjam gaat lós. Hij is meedogenloos.
Vanaf de plek van haar ‘rouwende ik’ vertelt ze wat ze gemist heeft, wat deze bezetter allemaal saboteert en voor welke schade hij heeft gezorgd in haar leven.
Tranen stromen over haar wangen. Het levende verlies krijgt stem. Dat wat zo veel erkenning verdient en nodig heeft.
De kritische stem van de bezetter doet een stap naar achteren. Het uitspreken van wat onder water moest blijven, geeft ruimte aan haar gevoelens. De innerlijke strijd komt zichtbaar tot rust.
Wat heeft jouw lichaam je te vertellen?
Hoe is het voor jou om je verlies te voelen, onder ogen te komen? Is er geregeld strijd over of dit wel mag, of het wel nodig is? Vind je er van alles van?
Welke kritische stemmen klinken er in jouw binnenste die jouw gevoelens saboteren? Die je ervan weerhouden om te mogen rouwen over dat wat is?
Psychodrama: ruimte geven aan wat er vanbinnen speelt
Door de bezetter een stoel te geven en ruimte om zich uit te spreken, wordt de verdeeldheid zichtbaar. Op zo’n manier dat het haar keuzevrijheid geeft om te onderzoeken wat eronder schuilgaat.
Het is een begin van het verbreken van de macht van deze bezetter. Woorden geven aan dat wat schuilgaat onder de bezetting.
Levend verlies bij Long Covid
Bij verlies dat (nog) geen einde kent, is er sprake van periodieke intense rouw en pijn, aldus rouwdeskundige Manu Keirse. Er is geen afsluiting van deze periode. Voortdurend vinden gedurende de jaren situaties plaats waarin je met je verlies geconfronteerd wordt.
Met een chronische ziekte zoals Long Covid naar een winkel gaan, je onder de mensen begeven of uit eten gaan is verre van vanzelfsprekend en confronteert je met hoe gezonde anderen hun leven leiden.
Rouw komt en gaat in golven. Je kunt deze niet bedwingen. Je mag mild zijn voor je gevoelens en emoties, zoals deze zich aandienen.
En wat moeilijk is het als dit er niet mag zijn.
"Met een chronische ziekte naar een winkel gaan, je onder de mensen begeven of uit eten gaan is verre van vanzelfsprekend en confronteert je met hoe gezonde anderen hun leven leiden."
Omgaan met je chronische ziekte is ook rouwen
Wat we ons nog niet zo lang beseffen, is dat onverwerkt trauma, verlies en verdriet invloed hebben op ons lichaam.
Volgens de westerse zienswijze staan lichaam en ziel niet met elkaar in verbinding. Het lichaam vertelt ons echter wél veel en het wordt tijd dat daar met mildheid aandacht voor is.
Trauma wordt tot op celniveau in het lichaam opgeslagen.
Het lichaam spreekt een taal die lang niet altijd in woorden is uit te drukken. Ziekte, depressie, mentale of lichamelijke pijn vraagt om aandacht, ook als je niet weet hoe je ermee om moet gaan.
Emoties en pijn die je overrulen zijn pijnlijk. Daarom is onze eerste neiging om deze uit de weg te gaan. En toch: zonder het aangaan blijft het bij je en beïnvloedt het je emotionele en/of fysieke gezondheid.
Wat heeft jouw lichaam je te vertellen?
